14 Μαρτίου 2007

Αν το δει κανείς το πράγμα από την ερευνητική άποψη, ως βιολόγος, ερευνητής ορνιθολόγος, με τέσσερεις στόχους ήρθα στην Ψαθούρα:

1. Να μελετήσω την αναπαραγωγική οικολογία της Καλικατσούς (τι θα πει αυτό; Πόσα αυγά κάνει, πότε τα κάνει, που είναι οι φωλιές, με τι είναι φτιαγμένες, πότε εκκολάπτονται τα αυγά, πόσα από τα αυγά δίνουν μικρά και πόσα όχι, με τι τρέφουν οι γονείς τα μικρά, με τι ρυθμό μεγαλώνουν οι νεοσσοί,΄κλπ

2. Να μελετήσω -όσο είναι δυνατόν- τη διατροφική συμπεριφορά των πουλιών αυτών. Τι θα πει αυτό; Πόση ώρα αφιερώνουν στο ψάρεμα, ψαρεύουν μόνες ή πολλές μαζί, τι σχέση έχουν με τα άλλα θαλασσοπούλια, με τι ψάρια τρέφονται (δύσκολο), κάθε πότε ψαρεύουν, που ψαρεύουν, πόση ώρα αφιερώνουν στο ψάρεμα,κλπ.

3. Να μελετήσω στοιχειωδώς τη μετανάστευση των πουλιών πάνω στο νησί. Τι θα πει αυτό; Ποια είδη πουλιών περνούν από το νησί, σε τι αριθμούς, με τι χρονική σειρά περνούν, πότε φτάνουν και πόσο κάθονται , τι κάνουν όσο είναι στο νησί;

4. Να κάνω μια όσο δύναμαι πληρέστερη περιγραφή της χλωρίδας ( δεν είμαι ειδικός), της πανίδας και των οικοτόπων του νησιού και να καταλάβω τις στοιχειώδεις λειτουργίες που τα αφορούν. Τι θα πει αυτό; Να προσπαθήσω να καταλάβω πως "δουλεύει" το σύστημα και τι ρόλο έχει ο κάθε "παίκτης".

Βεβαίως έχω και έναν άλλο προσωπικό στόχο: να ερευνήσω όσο είναι δυνατό και να βρω το ρόλο του ανθρώπου και του πολιτισμού του στη φύση του νησιού και να φτιάξω αυτό που εγώ εννοώ ως συνολική εικόνα του νησιού μέσα στους αιώνες. Δηλαδή να σκιαγραφήσω το αξεδιάλυτο σύμπλοκο ανθρώπου-φύσης που, όπου και να κοιτάξει κανείς στην πατρίδα μας, κάνει παντού αισθητή και προφανή την παρουσία του, ακόμη και στα πιο-θεωρητικά-παρθένα μέρη, στα πιο απομονωμένα νησιά, στις πιο απάτητες βουνίσιες κορφές (που δεν υπάρχουν). Τα προπύργια της άγριας φύσης στην Ελλάδα-και στη Μεσόγειο είναι προϊόντα συνεξέλιξης για χιλάδες χρόνια του ανθρώπου και της φύσης.

Τι μεθόδους επιστημονικές χρησιμοποιώ όμως για να πετύχω τους ερευνητικούς μου στόχους; Πως δουλεύω δηλαδή; Τι κάνω κάθε μέρα; (όχι πάντως βόλτες). Πολλοί πιστεύουν ότι η δουλειά των οικολόγων μελετητών της φύσης είναι να παρακολουθούν τα ζώα και τα πουλιά με κιάλια και τηλεσκόπια, να τα κινηματογραφούν και να παρατηρούν. Αυτό είναι όμως μόνο ένα μικρό μέρος της όλης δουλειάς. Ο βιολόγος-φυσιοδίφης για να βγάλει συμπεράσματα πρέπει να παρατηρήσει ένα φαινόμενο πολλές φορές, να βεβαιωθεί ότι έχει γενική ισχύ, να το ποσοτικοποιήσει, να το μετρήσει δηλαδή και να το δώσει με αριθμούς, και μετά να το ανακοινώσει. Συμπεράσματα δε βγαίνουν από την παρατήρηση ενός μόνο πουλιού, για παράδειγμα. Πρέπει να παρατηρήσουμε πολλά πουλιά, να επεξεργαστούμε τα στοιχεία μας στατιστικά, για να βγάλουμε βάσιμα συμπεράσματα. 'Οπως ακριβώς κάνουν οι εταιρίες δημοσκοπήσεων τα polls για να βγάλουν συμπέρασμα ότι το τάδε κόμμα προηγείται του άλλου τόσες μονάδες. Ρωτούν πολλές εκατοντάδες ή μερικές χιλιάδες ανθρώπων για να είναι αξιόπιστο το συμπέρασμα. Κια όσο πιο πολλούς έχουν ρωτήσει τόσο πιο αξιόπιστο. Έτσι και μεις. Πως δουλεύω λοιπόν για το κάθε ερευνητικό μου θέμα; :

1. Αναπαραγωγική οικολογία Καλικατσούς: Ψάχνω πρώτα με τα πόδια και με παρατήρηση να βρώ τις φωλιές (καθόλου εύκολο γιατί είναι κρυμμένες ώστε να μη τις ανακαλύπτουν οι εχθροί και οι άρπαγες), και κατ' αρχή να τις σημαδέψω για να τις ξαναβρίσκω εύκολα (εγώ, αλλά όχι οι επίδοξοι θηρευτές, π.χ. γλάροι). Μέχρι εδώ, χρειάζεται περπάτημα, καραούλι, αναρρίχηση, πονηριά, παρατηρητικότητα. Εδώ παίζεις με τους όρους της φύσης. Κάθε φωλιά που βρίσκω της δίνω αριθμό και τη βάζω με το GPS πάνω στο χάρτη. Όταν τη βρώ, ο γονιός τρομάζει και φεύγει καθώς πλησιάζω, τότε καταγράφω τα περιεχόμενά της, τόσα αυγά, τόσα μικρά, τέτοιας ηλικίας, περιγράφω από τι υλικά είναι φτιαγμένη, σε τι θέση βρίσκεται (στο βράχο, από το κύμα, σε τρύπα, σε σχισμή, κλπ).Μετά φεύγω γρήγορα για να επιστρέψει ο γονιός (που παρακολουθεί από τη θάλασσα τις κινήσεις μου) στο κλώσσημα ή στους νεοσσούς. Αυτή η επίσκεψη πρέπει να γίνεται τουλάχιστον κάθε επτά μέρες για να καταγράφω τις αλλαγές και την πρόοδο. Σήμερα, για παράδειγμα, βρήκα σε μια ένα δεύτερο αυγό. Πριν από μέρες είχε μόνο ένα.

Από την άλλη, για να κάνω παρατηρήσεις συμπεριφοράς, πρέπει να επιλέξω μια -ή και δεύτερη -φωλιά που να φαίνεται καλά από μακριά, να στήσω κάπου κοντά μια κρυψώνα με παραλλαγή, (έχω μαζί μου μια πάνινη, σα σκηνή κλειστή) ώστε να μη με βλέπουν τα πουλιά και διαταράσσεται η συμπεριφορά τους και κει μέσα θα κρύβομαι για κάποιες ώρες και θα παρατηρώ με τηλεσκόπιο -και θα καταγράφω τι κάνουν τα πουλιά. Πότε αλλάζουν βάρδιες για το κλώσσημα, πότε ταίζουν, πότε κουβαλάνε κλαδάκια, τι ταίζουν, κλπ.

Πολλά έγραψα σήμερα και σας ζάλισα! Αύριο θα σας εξηγήσω πως μελετώ και τι στοιχεία μαζεύω για τη χρήση που κάνουν τα πουλιά του θαλάσσιου χώρου για την κάλυψη των αναγκών τους και πως μελετώ τη μετανάστευση των πουλιών, καταγράφοντας είδη και αριθμούς, μετρώντας δηλαδή πουλιά! Όλα αυτά είναι ήδη πολύ δουλειά. Ταυτόχρονα όταν δουλεύω μέσα ξέρετε ποια είναι η βασική μου δουλειά; κάνω διορθώσεις στα δοκίμια κειμένων της ελληνικής έκδοσης των Πουλιών της Ελλάδας και της Ευρώπης που θα εκδώσει σε δυο μήνες η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρία! Πρόκειται για τον καλύτερο -μακράν- οδηγό πουλιών της Ευρώπης που έχει εκδοθεί ποτέ και επιτέλους το μεταφράσαμε, από τα αγγλικά, θα εκδοθεί και στη γλώσσα μας. Ήρθε η ώρα να μάθουμε όλοι τα πουλιά! Μια απίθανα συγκινητική περιπέτεια!

Ευτυχώς κόπασε ο άνεμος λίγο τώρα το απόγευμα. Χτες και σήμερα το πρωί πρέπει να είχε ακόμη και 9 μπωφόρ, δεν μπορούσα να περπατήσω. Τα διαβατάρικα πουλιά συνεχίζουν να καταφτάνουν στο νησί.